18. Yüzyıl İstanbul Konak Bahçesi

istanbul-adasi-konak-bahcesiİstanbul Adası’nın odak noktasını oluşturan bahçe, yazılı ve görsel kaynaklardan yola çıkılarak 18. yy İstanbul bahçelerini, dönemin orijinal tasarımlarına sadık kalınmaya çalışılarak tüm yapısal ve bitkisel güzelliklerini yansıtacak şekilde düzenlenmiştir. Mahalle Çeşmesi, Çınarlı Seyir İskelesi, konak bahçemizin bütünleyici mekânlarını oluşturmaktadır.

18. yüzyıldan önce inşa edilen Türk saray bahçeleri daha sonraki dönemde inşa edilenlere göre çok daha sade yapıdaydı. Ancak Türk bahçe sanatının orijinal karakteristiği XVIII. Yüzyıl’dan itibaren Rönesans ve Barok bahçe sanatının etkisi ile değişmiştir. XIX. Yüzyıl ortalarında ise Osmanlı bahçe sanatı neredeyse tamamen yok olmuştur.

Her ne kadar 18. yüzyıl İstanbul Bahçe anlayışının yazılı ve görsel kaynakları günümüze ulaşamamış olsa da günümüze kadar gelmiş minyatürler, şiirler ve bazı yazılı kaynaklardan yararlanılarak bu bahçelerin genel karakteristiği belirlenmeye çalışılmaktadır.

18. yüzyıl bahçelerinin genel karakteristikleri şöyledir;

Bahçenin ana yapısını oluşturan oturma, süs ve fayda temalı bahçeler bütününden oluşan iç bahçe; kapı, tak ve duvarlarla dış alandan ayrılır.

Bir ana eksen ve onun çevresinde gelişen ikincil eksenler söz konusudur. Yollar, çiçek tarhları ve duvarlar muntazam olmalıdır.

Bahçede istinat duvarları kullanılarak manzara esaslı seviyeler yaratılmıştır. Düz alanlarda bile bahçe içersinde yatay sofalar ile arazi yükseltilerek ya da çukur bahçeler oluşturularak arazi kotu düşürülmüştür.

Su elemanı bahçede önemli bir yer tutmaktadır. Mevsimlere göre değişiklik gösteren bahçe yapısı içerisinde bir ya da birden fazla havuz vazgeçilmez bir unsurdur. Akar ve hareketli olan su tercih edilir. Havuzlarda fıskiyeler bulunur. Su genellikle setler halinde alt seviyeye akar. Bir kaynaktan akmaya başlayan su bir havuzda son bulur. Suyun sadece fıskiyelerden değil açık kanaldan akıtılması da çok kullanılan bir sistemdir.

Bitki türleri ve kullanımı açısından çiçekler, bahçede özel bir yere sahiptir. Osmanlı bahçelerinde, renk kompozisyonu ve desenler oluşturmak yerine kokusu ve göze hoş görünüşü için kullanılan çiçeklerde renk ve tür karmaşıklığı görülmez. Süs bahçesi bölümünün en büyük kısmını parterler oluşturur. Bunlar yollar veya duvarlarla çevrelenmiştir. Parterler bir kaç metrekareden büyük değildir. Her bölüm aynı tür ve renkte çiçeklerle kaplıdır. Bu alanlar genellikle aynı büyüklükte ve şekildedir. Bu parterlerin arasında dövme taş, kum, çakıl veya malta taşı malzemeli yürünebilecek genişlikte yollar bırakılır. Parterler 18. yüzyılın sonlarına doğru (bizim bahçemizde de görülebileceği gibi) şimşir ile çevrelenmeye başlamıştır.

Bahçe, gezinti bahçesinden çok oturma amaçlı bir bahçedir. Ahşap veya metal kameriyeler sarmaşık veya asmalarla süslenmiştir.

“Süs” ten ziyade “mantık” ve “fayda” ya önem verilen Osmanlı’da bahçede çiçek kadar “fayda bahçesi” ni oluşturan meyve ağaçlarına da yer verilmiştir.

Bahçe evin olduğu seviyede daha çok taşlık olarak devam etmektedir.

18. yüzyıl İstanbul Konak Bahçesi üç ayrı kotta bulunan ve üç ayrı temaya sahip alandan oluşmaktadır.

İlk ve en üst kat olan ‘fayda’ temalı bahçede elma, nar, malta eriği, badem, armut, erik ve vişne ağaçları bulunmaktadır. Alanın ortasında bulunan ‘spiral havuz’  alanının dışında bulunan ‘mahalle çeşmesi’nden kendi cazibesi ile gelen su ile beslenmekte ve bir kanal vasıtası ile aşağı ki kotta bulunan havuza düşmektedir.

İkinci kottaki bahçede ise ‘dinlenme ve süs’ teması işlenmektedir. Mevsimsel olarak renk ve çeşit değişiklileri ile görsel olarak zenginleşecek olan çiçek parterleri ve iki adet fıskiyesi ile Osmanlı bahçe sanatının görselliğe olan düşkünlüğünü anlatılmaktadır. Parterlerin iki yanında bulunan ahşap pergolalar ile de dinlenme ihtiyacı karşılanmaktadır.

Son ve en alt kottaki  alanda ise ‘konak’ bulunmaktadır. Taşlık alanın ağırlıklı olduğu bu alanda bulunan konak harabe bir bina kalıntısı ile sergilenmektedir. Mahalle çeşmesinden ve üst kottan bir kanal vasıtası ile gelen su ise bu kattaki havuzda son bulmaktadır.

Foto Galeri - İstanbul Adası

Buradasınız: Anasayfa BAHÇEMİZ İSTANBUL ADASI 18. Yüzyıl İstanbul Konak Bahçesi